Strona główna » Literatura faktu, reportaże, biografie » Kultura łowiecka w świecie islamu

Kultura łowiecka w świecie islamu

4.00 / 5.00
  • ISBN:
  • 978-83-8002-077-1

Jeżeli nie widzisz powyżej porównywarki cenowej, oznacza to, że nie posiadamy informacji gdzie można zakupić tę publikację. Znalazłeś błąd w serwisie? Skontaktuj się z nami i przekaż swoje uwagi (zakładka kontakt).

Kilka słów o książce pt. “Kultura łowiecka w świecie islamu

Niniejsza książka, bogato udokumentowana i oparta na źródłach, jest pierwszym kompleksowym opracowaniem tematyki łowiectwa w cywilizacji islamu. Łowiectwo to szczególnie ważny przejaw życia muzułmanów, a zwłaszcza wyższych warstw społeczeństwa i grup uprzywilejowanych. Praca zaznajamia czytelnika z całokształtem duchowych i materialnych osiągnięć łowiectwa przede wszystkim na Bliskim Wschodzie, ale również na innych obszarach, które uległy silnym wpływom islamu; omawia także kulturę łowiecką Tatarów polsko-litewskich, czyli polskich muzułmanów.
Najwięcej miejsca Autor poświęca polowaniu z ptakami łowczymi, czyli sokolnictwu, do dziś żywej i kultywowanej dziedzinie łowiectwa, uprawianej jako sport w krajach arabskich zgodnie z kulturą sokolniczą sprzed wieków.

Polecane książki

Royd Frobisher wyrusza do Afryki, by dokończyć misję ratunkową, prowadzoną dotąd przez jego braci. Nie przypuszcza jednak, że na statku znajdzie się również Isobel Carmichael – jego była narzeczona. Obdarzona żywiołowym temperamentem Isobel ma własną misję do spełnienia: musi odnaleźć i...
  Znaczenie sieci relacji międzyorganizacyjnych we współczesnej gospodarce Decydujące znaczenie dla rozwoju gospodarczego społeczeństw ma sposób kształtowania ładu politycznego, gospodarczego i społecznego. Obecnie – zdaniem Autora – kształtowanie tego ładu powinno być oparte na rozwoju sieci konta...
Sycylijski milioner Luciano Vitale nie zamierzał się żenić, ale chciał mieć dziecko. Zapłacił Jemimie Barber, by mu je urodziła, lecz ona uciekła z jego synem. Luciano odnajduje ją po ośmiu miesiącach. Odkrywa, że jest oszustką, złodziejką i pracuje dla agencji towarzyskiej. Jednak gdy przychodzi do...
    „Diana” to historia małej dziewczynki spragnionej miłości. W dniu swych narodzin bohaterka została półsierotą. Trzy lata później straciła drugiego rodzica, pozostając pod wyłączną opieką babci, która postanowiła powierzyć los wnuczki pracownikom domu dziecka....
Najważniejsze książka o Ameryce ostatnich lat 2 miliony sprzedanych egzemplarzy Od ponad 70. tygodni bestseller „New York Timesa” W produkcji film w reżyserii Rona Howarda Szczera i bezpretensjonalna opowieść Vance’a o dorastaniu w biednym miasteczku w „pasie rdzy”, to przede wszystkim niezwykl...
Wydana w roku 1890 powieść Lalka to sztandarowe dzieło Bolesława Prusa oraz klasyczna pozycja w dorobku polskiej literatury pozytywistycznej. Książka opowiada historię przedsiębiorcy Stanisława Wokulskiego, który romantycznie zakochał się w arystokratce Izabeli Łęckiej, która jednak tej miłości nie ...

Poniżej prezentujemy fragment książki autorstwa Sylwester Milczarek

Do druku opiniowali

Prof. dr hab. Marek M. Dziekan

Prof. dr hab. Jan J. Milewski

Redakcja i korekta Barbara Stahl

Konsultacja arabistyczna Katarzyna Pachniak

Okładka Kinga Walter

Skład i łamanie Marcin Hołdak

Aneks 3 zawiera fragmenty z: Usama Ibn Munkidh, Księga pouczających przykładów, tłum. z j. arabskiego Józef Bielawski, Wydawnictwo Ossolineum, 1975, s. 195-205, 317-367.

Fotografie 1, 2, 3 pochodzą ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie (fot. Piotr Ligier), 4 i 5 ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie.

W książce zastosowano transkrypcję spolszczoną, w aneksach 1 i 2 – naukową, w aneksie 3 zachowano pisownię oryginału.

© Copyright by Wydawnictwo Akademickie DIALOG 2002

ISBN ePub 978-83-8002-077-1

ISBN mobi 978-83-8002-081-8

Wydawnictwo Akademickie DIALOG

00-112 Warszawa, ul. Bagno 3/218

Tel./faks: (022)6208703

e-mail: redakcja@wydawnictwodialog.pl

www.wydawnictwodialog.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

„ Bo świat cały jest jak baśń – i tyle. Nikt na nim nie pozostanie – ani oprawca, ani ofiara.”

Ferdousi Szahname

SŁOWO WSTĘPNE

„Każde zwierzę ma prawo do poszanowania”.

Z Deklaracji praw zwierzątUNESCO 1978

Chwała i sława nieskończona Temu,który świat stworzył,którego istnienie jest konieczne,który łaską swoją, szczodrze rozdawaną,dal ludziom rośliny i zwierzęta.

Wyznawcy dobrych zasad,

umocnieni prawami Prawdziwego Posłannika,

nie czynią złych postępków,

by ziemi nie obrócić w pustynię, a pustyni w pustkę. Ludzie! Stwórca powiedział:

„Zwierzęta na ziemi i ptaki w powietrzu są to, jako i wy, Jego stworzenia” (K. 6:38).1

Takim wezwaniem-inwokacją, poprzedzoną zwykle formułą basmala: „W imię Allaha Miłosiernego, Miłościwego”, rozpoczynano w kręgu kultury muzułmańskiej traktaty naukowe i dzieła literackie. W języku polskim nie powstało dotąd opracowanie, które całościowo ujmowałoby zagadnienie kultury łowieckiej muzułmanów.

Definicji tej kultury jest kilka. W tej publikacji przyjęto następującą: Kultura łowiecka to całokształt duchowych i materialnych osiągnięć łowiectwa. W jej zakres wchodzi historia łowiectwa, zwyczaje i tradycje, przedmioty i obiekty materialne związane z łowiectwem, rzemiosło, malarstwo, rzeźba, muzyka i inne sztuki inspirowane łowiectwem w danym kręgu kulturowym.

Niniejsza praca została napisana z myślą o szerokim kręgu odbiorców. Orientaliści znajdą w niej zapewne wiele uchybień filologicznych, nie powinno to jednak umniejszać wartości samej książki, w pisanie której autor włożył wiele wysiłku i starał się rzetelnie wywiązać z narzuconego sobie zadania.

Niniejsza próba przedstawienia kultury łowieckiej muzułmanów na tle ich religii, historii, geografii, sztuki i rzemiosła nie wyczerpuje tego rozległego tematu, lecz stanowi dość istotny przyczynek.

Człowiek, zwierzę najdrapieżniejsze z drapieżnych, zabija nie tylko z konieczności, w celu zdobycia pożywienia, ale również dla przyjemności, dla zaspokojenia swojej próżności i żądzy mordowania, i nazywa ten proceder „sportem myśliwskim”. Od zarania dziejów uśmiercił on niezliczoną ilość niewinnych zwierząt. Myśliwy-sportowiec zabija nie z głodu, nie w obronie własnej, nie w stanie wyższej konieczności, lecz dla poklasku lub satysfakcji.

Bogowie, odkąd zaczęli ingerować w sprawy ludzkie, do polowań mieli stosunek ambiwalentny: jedni im sprzyjali i patronowali, inni – jak Bóg żydów, chrześcijan i muzułmanów – zabraniali zabijania zwierząt dla przyjemności.

Niech na kartach tej książki powstaną duchy ludzi i zwierząt. Niech raz jeszcze stanie do walki myśliwy i zwierzę. Los jednych i drugich tylko doraźnie się różni z reguły zwierzę ginie wcześniej – ale w ostatecznym rozrachunku wszystkich myśliwych spotka taki sam koniec jak wielkiego myśliwego Bahrama Gura.

Na nic zda się tu przestroga. Ludzi nadal kuszą pieniądze, przygoda i sława, więc zwierzęta giną z rąk myśliwych i kłusowników. Ci ostatni dla zysku mordują bez opamiętania nawet gatunki zagrożone wyginięciem. Dopóki więc nie zmieni się mentalność ludzi, dopóki nie zniknie głód i nędza, a możni tego świata zabijanie nazywać będą uczestnictwem w misterium, dopóty los zwierząt będzie zagrożony.

Praca nosi tytuł Kultura łowiecka w świecie islamu. Ale w pojęciu „kultura” nie mieści się zabijanie bez potrzeby. Jednakże łowiectwo, z racji tego, że jest zjawiskiem społecznym, wymaga opracowania.

IŚWIAT MUZUŁMAŃSKI I JEGO SUBKULTURY Z PUNKTU WIDZENIA KULTURY ŁOWIECKIEJ

W 622 roku ery chrześcijańskiej pewien mieszkaniec Mekki- naonczas mniej więcej pięćdziesięcioletni, opuszczał ją wraz z garstką wiernych mu ludzi. Banita, znany pod imieniem Mahomet (ar. Muhammad), musiał uchodzić z rodzinnego miasta, gdyż od pewnego czasu bluźnił arabskim bogom. Głosił mianowicie, że Bóg jest jeden, a on jest Jego Wysłannikiem. Zwolennicy nowego proroka przystali do niego, gdyż uwierzyli jego idei, a może też dlatego, że kierowali się znaną prawdą sformułowaną przez Abu al-Ajna: „Wszystko, co nowe, ma swój urok”. Tak czy inaczej, ta grupka ludzi wpłynęła na bieg historii świata. Charyzma Mahometa zwyciężyła. Prorok stał się twórcą islamu, jednej z trzech największych monoteistycznych religii. Wyjście prozelitów z Mekki do Jasrib (dzisiejsza Medyna), zwane hidżrą, uważa się za początek nowej ery muzułmańskiej.

Nowa religia bardzo szybko rozprzestrzeniała się i zdobywała wielu wyznawców. W ciągu jednego stulecia granice świata muzułmańskiego rozciągnęły się od Półwyspu Iberyjskiego po Chiny. Także później islam systematycznie podbijał nowe tereny, ale proces ten przebiegał już znacznie wolniej niż w I wieku hidżry. W stosunkowo krótkim czasie religia oparta na zasadach koranicznych zdominowała wszystkie sfery życia neofitów i wytworzyła wspaniałą cywilizację, której rozwój trwa do dzisiaj. Dotyczy to również kultury łowieckiej. Właśnie zadaniem tego studium będzie przedstawienie aktywności cywilizacyjnej muzułmanów w różnych regionach geograficznych i w różnym czasie.

Islam powstał w mieście położonym w pustynnej oazie i przez kilkadziesiąt lat był „religią pustyni”. W miarę jednak jak zdobywał nowe terytoria (Persję, Hiszpanię czy Indie), w swą orbitę wciągał ludy, których rodzima kultura przewyższała dokonania cywilizacyjne Beduinów. Z czasem powstała tam nowa jakość kulturowa z silnymi naleciałościami autochtonicznymi.

Niektóre środowiska muzułmańskie wytworzyły subkultury dość odległe od nurtu arabskiego. Czynnikiem, który powodował tak wyraźne zróżnicowanie, był izolacjonizm wyznawców Mahometa. Żyjąc w diasporze, w otoczeniu obcym kulturowo, i niekiedy przyjmując pewne wzorce kultury miejscowej, wytworzyli oni subkultury muzułmańskie. W skrajnych przypadkach, kiedy izolacja była znaczna, powstawały tzw. wyspy islamu z „endemiczną kulturą”, taką jak kultura muzułmanów sycylijskich czy Tatarów polskich.1

Dzisiaj świat islamu jest rozległy. Wyznawcy tej religii zamieszkują zwarty pas ziemi od Zielonego Przylądka (Senegal) po Mindanao (Filipiny) i od Tatarstanu nadwołżańskiego po Tanzanię w Afryce Wschodniej. Na tak wielkich obszarach nie mogła ukształtować się jednolita kultura, zwłaszcza że na długo przed wkroczeniem islamu istniały tam wysoko rozwinięte cywilizacje. Na ich styku z dominującym islamem powstawały subkultury muzułmańskie.

Kultura łowiecka jest węższym pojęciem niż kultura rozumiana ogólnie i stanowi jedynie drobną jej cząstkę. W poszczególnych subkulturach ukształtowały się własne tradycje, zwyczaje i obyczaje łowieckie.

Dla potrzeb tego studium wyodrębniono następujące subkultury:

• arabsko-lewantyńską,

• persko-indyjską,

• mauretańską (andaluzyjsko-maghrebijską),

• sinomuzułmańską,

• malajsko-sundajską,

• turecko-tatarską wraz z jej odłamami:

a) anatolijsko-rumelijskim,

b) kipczackim,

c) endemicznym islamem polskim,

• „czarny islam” wraz z jego odłamami:

a) sudańsko-suahilijskim,

b) Sahelu Zachodniego,

• muzułmańskie endemiczne subkultury współczesne.

Subkultura arabsko-lewantyńska

Za wzorzec uznano subkulturę arabsko-lewantyńską, gdyż ludność arabska na tych terenach pierwsza przyjęła islam. Jej kultura i etos zadecydowały o charakterze całej cywilizacji muzułmańskiej. „W ten sposób pogański czas dżahilijji staje się czasem bohaterów kulturowych, czasem demiurgów, którzy wytyczyli drogi, jakimi w dużej mierze podążać miała późniejsza kultura arabska – już naznaczona piętnem swojej religii – islamu”.2

Ludność arabska na terenie dzisiejszej Arabii Saudyjskiej, Jemenu, Jordanii, Libanu, Syrii, Iraku i Egiptu w dość krótkim czasie przyjęta islam (z wyjątkiem niewielkich enklaw żydowskich i chrześcijaństwa wschodniego). Właśnie tu powstał kanon kultury muzułmańskiej i stąd rozprzestrzenił się na inne tereny w wyniku arabskich podbojów. Stąd niearabskie ludy czerpały natchnienie i inspiracje.

Wyznawcy Islamu w świecie współczesnym (dane z 1992 roku)

Azja

Państwo

Liczebność

Birma

5 240 000

Bhutan

81 000

Chiny

107 920 000

Filipiny

7 935 000

Hongkong

35 000

Indie

131 932 000

Japonia

500 000

Kambodża

626 000

Korea Południowa

35 000

Korea Północna

400

Laos

1 000

Nepal

1 029 000

Makao

10 rodzin

Mongolia

130 000

Sri Lanka

1 502 000

Tajwan

67 000

Tajlandia

6 808 000

Wietnam

64 000

Europa

Państwo

Liczebność

Austria

86 000

Belgia

443 000

Czechy i Słowacja

3 500

Dania

52 000

Finlandia

3 500

Francja

3 042 000

Grecja

175 000

Hiszpania

137 000

Holandia

438 000

Irlandia

5 000

Islandia

600

była Jugosławia

6 227 000

Luksemburg

4 000

Malta

700

Niemcy

2 119 000

Norwegia

20 000

Polska

2 400

Portugalia

12 000

Rumunia

75 000

Szwajcaria

72 000

Szwecja

52 000

Węgry

6 000

Wielka Brytania

2 135 000

Włochy

150 000

Kraje byłego ZSRR

65 000 000

Australia i Oceania

Państwo

Liczebność

Australia

340 000

Fidżi

60 000

Nowa Kaledonia